|
Biblioteka |
Biblioteka
Biblioteka (od greckiego βιβλιοθήκη bibliotheke; βιβλίον biblion – książka) – instytucja społeczna, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). W innym znaczeniu jest to też nazwa samego budynku, pomieszczenia lub mebla zawierającego zbiory biblioteczne.
Materiały biblioteczne to zbiór książek oraz innych materiałów źródłowych. Klasyczne zbiory biblioteczne są mocno związane z nośnikami fizycznymi. Materiały dostępne w postaci cyfrowej są gromadzone i udostępniane w tzw. bibliotekach cyfrowych.
Spis treści |
2 Zbiory biblioteczne
W skład księgozbioru wchodzą: dokumenty tekstowe (książki, czasopisma, rękopisy, ulotki) oraz zapisy dźwięku i obrazu (nuty, odgłosy zwierząt, mapy, ryciny, rysunki, płyty, taśmy dźwiękowe). Materiał biblioteczny ułożony jest według klasyfikacji bibliotecznej lub tzw. sygnatur ("numerus currens"). W niektórych bibliotekach część zbiorów jest wyłączona z publicznego dostępu i materiały stamtąd jest wyszukiwany przez personel biblioteki po złożeniu zamówienia. Oprócz samych zbiorów często równie istotnym źródłem informacji są ich katalogi.
Pierwotnie funkcję biblioteki pełniły przy okazji archiwa zawierające głównie korespondencję, zapiski transakcji i inwentarze.
2 Dzieje bibliotek
Przekazy źródłowe informują o istnieniu bibliotek już w trzecim tysiącleciu p.n.e. (np. biblioteki w Egipcie i Chinach). W starożytnej Grecji za najstarsze uchodziły biblioteki tyrana Polikratesa na wyspie Samos oraz Pizystrata w Atenach, które powstały w VI wieku p.n.e. Najsłynniejsze były jednak biblioteki w Aleksandrii - biblioteka Ptolemeuszów oraz biblioteka Serapeion przy świątyni Serapisa[1]. W okresie helleńskim niektóre z bibliotek posiadały już charakter publiczny. Natomiast w średniowieczu rozwinęły się biblioteki klasztorne i kościelne (XIII-XIV wiek), a następnie uniwersyteckie. Podstawową funkcją tych pierwszych bibliotek było gromadzenie ksiąg, jak również ich wytwarzanie. Biblioteki dworskie (powstawały najczęściej na dworach królewskich) miały bardzo wąski społeczny zasięg.
Zmiany nastąpiły dopiero w XV-XVI w., kiedy rozpowszechnił się druk. W tym czasie powstały liczne biblioteki humanistów, królów, możnowładców, zaczęły powstawać biblioteki mieszczańskie. Okres reformacji bardzo wyraźnie natomiast wpłynął na rozwój bibliotek miejskich. W XVII-XVIII wieku niektóre biblioteki np. możnowładców stawały się bibliotekami publicznymi, były szerzej dostępne i ogólnonarodowe (b. fundacyjne). W Oświeceniu przy instytucjach naukowych zaczęły powstawać pierwsze biblioteki specjalne. Wraz z sekularyzacją zakonów księgozbiory, które się tam znajdowały, zasiliły biblioteki świeckie.
W XVIII-XIX wieku, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój nauki, zaczęły powstawać biblioteki towarzystw naukowych. W XIX wieku i początku XX wraz z upowszechnieniem się nauki biblioteki uzyskały rangę instytucji społeczno – kulturalnych o charakterze publicznym. Biblioteki i ich funkcję stawały się coraz bardziej zróżnicowane. Powstały i rozwijały się biblioteki powszechne. Organizowano biblioteki narodowe, parlamentarne, władz i urzędów. Powstają nowe typy bibliotek specjalnych:
- biblioteki dla niewidomych
- biblioteki szpitalne
- biblioteki dla dzieci
Gwałtowny rozwój nauki, techniki, szkolnictwa, wzrost produkcji wydawniczej – to wszystko spowodowało gwałtowny rozwój bibliotek i usług bibliotecznych. Wzrasta stan zbiorów i ich wykorzystanie. Rozwijają się biblioteki szkół wyższych-naukowe i fachowe. Działalność bibliotek w zakresie udostępniania i udzielania informacji rozszerza się, wprowadza się wypożyczanie międzybiblioteczne oraz wolny dostęp do magazynów. Z rozwojem usług bibliotecznych wiąże się rozwój bibliotekarstwa.
2 Typy bibliotek
Biblioteki dzieli się ze względu na sposób udostępniania zbiorów na:
- prezencyjne – nie wypożyczające swoich zbiorów na zewnątrz, które są dostępne tylko w jej czytelni
- biblioteki wypożyczające
Większość bibliotek ma w praktyce charakter mieszany – tzn. posiada zbiory, które można pożyczać i zbiory, które są dostępne wyłącznie w czytelni. Biblioteki przechowują też czasami zbiory, które nie są publicznie dostępne (np. stare druki, rękopisy lub materiały objęte klauzulą tajności).
Podział bibliotek według różnych kryteriów:
- ze względu na charakter środowiska czytelniczego i formy wykonywanych usług:
- biblioteki naukowe
- biblioteki fachowe
- biblioteki publiczne
- biblioteki szkolne
- ze względu na zakres tematyczny księgozbioru:
- biblioteki ogólne
- biblioteki specjalne
- ze względu na metodę udostępniania:
- biblioteki prezencyjne
- biblioteki wypożyczające
- biblioteki zamknięte
- ze względu na terytorialny zasięg działania:
- biblioteki narodowe
- biblioteki regionalne
Pod względem formalno-prawnym biblioteki stanowią bądź instytucje samoistne, bądź niesamoistne.
- zależnie od osób prawnych, utrzymujących i finansujących wyróżniamy:
- biblioteki państwowe
- biblioteki samorządowe
- biblioteki społeczne
- biblioteki prywatne
2 Biblioteki w Polsce
2 Biblioteka Narodowa
2 Biblioteki szkół wyższych
- Biblioteka Główna Akademii Górniczo-Hutniczej – 1,34 mln jednostek bibliotecznych (stan na 30.06.2007)[2]
- Biblioteka Ateneum-Szkoły Wyższej w Gdańsku
- Biblioteka Główna Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej – 0,136 mln jednostek bibliotecznych(stan na 2008)[3]
- Biblioteka Główna Akademii Medycznej w Gdańsku – 0,606 mln jednostek bibliotecznych (stan na 31.12.2009)[4]
- Biblioteka Główna i Ośrodek Informacji Naukowo-Technicznej Politechniki Wrocławskiej – 0,8 mln woluminów[5]
- Biblioteka Główna Politechniki Gdańskiej – 1,20 mln jednostek bibliotecznych[6]
- Biblioteka Główna Politechniki Radomskiej – 170.000 woluminów książek, 500 tytułów czasopism i 150.000 zbiorów specjalnych[7]
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – 0,41 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego – 1,3 mln woluminów (stan na 31.12.2008)[8]
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy- 0,7 mln jednostek bibliotecznych[9]
- Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego – 2,8 mln woluminów
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej – 2,17 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie[10]
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Przyrodniczo- Humanistycznego w Siedlcach – 0,35 mln woluminów
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego – 0,7 mln druków zwartych
- Biblioteka Główna Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy
- Biblioteka Jagiellońska – 6,81 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Główna Politechniki Łódzkiej – 0,63 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Politechniki Warszawskiej – 1,46 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego – 0,46 mln woluminów
- Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej – 1 mln woluminów[11]
- Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – 1,15 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku – 0,4 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytecka w Olsztynie – 0,9 mln woluminów
- Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu – 2,720 mln woluminów (stan na 2008 rok)[12]
- Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu – 2,18 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie – 2,975 mln jednostek bibliotecznych[13]
- Biblioteka Uniwersytecka w Zielonej Górze - 0,84 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu – 2,74 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu – 0,44 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie – 0,14 mln woluminów
- Biblioteka Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu – 0,32 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
- Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego – 0,7 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego – 0,93 mln woluminów
- Biblioteka Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu – 0,04 mln woluminów
- Biblioteka Zamiejscowego Wydziału Kultury Fizycznej w Gorzowie Wielkopolskim – 0,07 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu – 0,05 mln woluminów
- Biblioteka Śląskiej Wyższej Szkoły Zarządzania im. gen. Jerzego Ziętka w Katowicach – 28 tys. woluminów
2 Biblioteki centralne i główne
- Biblioteka Sejmowa – 0,45 mln woluminów
- Centralna Biblioteka Rolnicza w Warszawie – 0,43 mln woluminów
- Centralna Biblioteka Statystyczna w Warszawie – 0,45 mln jednostek bibliotecznych
- Centralna Biblioteka Techniczna NOT w Warszawie
- Centralna Biblioteka Wojskowa w Warszawie
- Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27
- Centralna Biblioteka NBP w Warszawie
- Centralna Biblioteka Policyjna w Legionowie
- Centralna Biblioteka Matematyczna PAN w Warszawie
- Centralna Biblioteka Kultury Fizycznej Sportu i Turystyki AWF w Warszawie
- Główna Biblioteka Komunikacyjna w Warszawie
- Główna Biblioteka Lekarska w Warszawie – 0,59 mln woluminów
- Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w Warszawie
- Centralna Biblioteka Polskiego Związku Niewidomych w Warszawie
2 Biblioteki PAN i PAU
- Biblioteka Gdańska PAN – 0,80 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Kórnicka – 0,32
- Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie – 0,65 mln
- Biblioteka PAN Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu – 1,37
- Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27
2 Wojewódzkie biblioteki publiczne
Wojewódzkie biblioteki publiczne znajdują się we wszystkich 18 miastach wojewódzkich. Obok udostępniania zbiorów sprawują one również opiekę oraz kontrolę i nadzór merytoryczny nad znajdującymi się na ich terenie pozostałymi bibliotekami.
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie – 3,47 mln
- Biblioteka Śląska w Katowicach – 1,8
- Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie – 1,64
- Biblioteka Publiczna Miasta Stołecznego Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego – 1,4
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Witolda Bełzy w Bydgoszczy – 1,11
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie – 0,95
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego w Gdańsku – 0,9
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu – 0,85
- Książnica Podlaska w Białymstoku – 0,7
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi – 0,57
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie – 0,57
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze – 0,50
- Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Zbigniewa Herberta w Gorzowie Wielkopolskim – 0,4
- Dolnośląska Biblioteka Publiczna im. Tadeusza Mikulskiego we Wrocławiu – 0,32
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emilii Sukertowej-Biedrawiny w Olsztynie – 0,3
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu – 0,24
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach
2 Inne biblioteki
- Książnica Beskidzka – 1,5 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu – 1,6 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Bemowo m.st. Warszawy – 0,15 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy – 0,53 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Stanisława Grochowiaka w Lesznie – 0,22 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka w Kaliszu – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna w Koninie – 0,08 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Katedralna w Gnieźnie – 0,05 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna im. Stefana Rowińskiego w Ostrowie Wlkp. – 0,04 mln jednostek bibliotecznych
- Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Pantaleona Szumana w Pile
- Biblioteka Publiczna Miasta Gniezna
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Michalskiego w Chodzieży – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna im. Kazimiery Iłłakowiczówny w Trzciance – 0,13 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna im. Edmunda Calliera w Szamotułach – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Wronki – 0,03 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna w Kościanie – 0,11 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego – 0,23 mln woluminów
- Biblioteka Kapitulna we Wrocławiu – 0,3 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – 0,29 mln jednostek bibliotecznych
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Łodzi – 0,35 mln vol.
- Miejska Biblioteka Publiczna w Bytomiu
- Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Gdańskiej Macierzy Szkolnej w Gdańsku – 0,191 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska Biblioteka Publiczna w Lublinie
- Główna Biblioteka Lekarska
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa A. i Andrzeja S. Załuskich w Radomiu
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika w Piotrkowie Trybunalskim – 0,33 mln jednostek bibliotecznych
- Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela – 0,47 mln jednostek bibliotecznych
- Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Bełchatowie
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa Wybickiego w Sopocie
- Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna we Lwówku Śląskim
- Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach – 0,96 mln
- Miejska Biblioteka Publiczna w Opolu – 0,36 mln jednostek bibliotecznych
- Biblioteka Miejska im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu – 0,12 mln jednostek biblotecznych
2 Znane biblioteki na świecie
- Biblioteka Aleksandryjska
- Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych
- Biblioteka Watykańska
- Bodleian Library
2 Największe biblioteki na świecie
- Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych – około 147 mln dokumentów, w tym około 33 mln woluminów (książek i inkunabułów)[14]
- Chińska Biblioteka Narodowa – około 24 mln woluminów
- Biblioteka Rosyjskiej Akademii Nauk – około 20,5 mln woluminów
- Biblioteka Narodowa Kanady – około 18,8 mln woluminów
- Niemiecka Biblioteka Narodowa – około 18,5 mln woluminów
- Biblioteka Brytyjska – około 150 mln dokumentów, w tym około 14 mln książek
2 Zobacz też
- katalog biblioteczny
- katalog rozproszony
- antykwariat, księgarnia, wydawnictwo
- biały kruk, cymelia, wolumin
- biblioteka (informatyka)
- BiblioNETka
- biblioteka cyfrowa
- zbiory specjalne
2 Podstawy prawne funkcjonowania bibliotek w Polsce
- Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach (Dz. U. z 1997 r. Nr 85, poz. 539 z późniejszymi zmianami)
- Inne akty prawne[15]
2 Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ Lidia Winniczuk: Ludzie, zwyczaje i obyczaje Starożytnej Grecji i Rzymu. Warszawa: PWN, 1983, s. 311-315.
- ↑ http://www.bg.agh.edu.pl/PL/add-ons/sprawozdanieBG2006-2007.pdf
- ↑ http://www.bibl.ath.bielsko.pl/pliki/sprawozdanie2008.doc
- ↑ BG GUMed – Biblioteka dzisiaj
- ↑ Politechnika Wrocławska – Księgozbiór
- ↑ Biblioteka Główna Politechniki Gdańskiej
- ↑ Biblioteka Główna – Politechnika Radomska
- ↑ BG UG: O Bibliotece: Prezentacja Biblioteki
- ↑ O Bibliotece
- ↑ Biblioteka Główna Uniwersytetu Pedagogicznego
- ↑ Szkoła Główna Handlowa w Warszawie – Zbiory
- ↑ http://lib.amu.edu.pl/pliki/sprawozdania/spr_bu_2008.pdf
- ↑ Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
- ↑ 2010 At A Glance
- ↑ Wykaz obecnie obowiązujących aktów prawnych dotyczących funkcjonowania bibliotek w Polsce [1]
Something new
Historia Guziolka. Czyli jak tworzyć bajki i opowiadania w biblioterapii oraz rozwoju aktywności... Autor: Katrzyna Szeliga
Jak tworzyć i wykorzystywać bajki i opowiadania w biblioterapii oraz rozwoju aktywności twórczej dziecka w wieku przedszkolnym. Poradnik dla Dzieci, Rodziców i Nauczycieli.
Prezentowana publikacja porusza b
Historia Guziolka. Czyli jak tworzyć bajki i opowiadania w biblioterapii oraz rozwoju aktywności... Autor: Katrzyna Szeliga
Jak tworzyć i wykorzystywać bajki i opowiadania w biblioterapii oraz rozwoju aktywności twórczej dziecka w wieku przedszkolnym. Poradnik dla Dzieci, Rodziców i Nauczycieli.
Prezentowana publikacja porusza b
Biblioteka Kórnicka skarbnicą zbiorów Działyńskich i Zamoyskich Autor: Elżbieta Jabłońska
W ciągu dwóch wieków opieki nad zbiorami zmieniały się koncepcje, idee i zasady profilaktyki konserwatorskiej. Jednak najważniejszą rolę odgrywała i odgrywa zawsze troska człowieka o zabytek. Dlate
Bibliologia IV. Studia ofiarowane twórcom toruńskiego bibliotekoznawstwa Autor: Janusz Tondel
Tom czwarty "Bibliologii" zawiera studia poświęcone dr dr Zofii Mołodcównie i Witoldowi Armonowi, twórcom toruńskiego bibliotekoznawstwa, z okazji Ich 75-lecia urodzin. Autorami prac są pracownicy Katedry, os
Biblioteczka (32) 3/2005. Wszystko o fotografii cyfrowej Autor: Alicja Żebruń, Karol Żebruń
Jeśli właśnie kupiliśmy aparat cyfrowy lub dopiero zastanawiamy się nad jego wyborem, jeśli chcemy poznać, jak działa cyfrówka i jakie akcesoria możemy do niej dołączyć - to książka
Biblioteczka (31) 2/2005. Kopiowanie płyt od A do Z. Praktyczne porady krok po kroku Autor: Praca zbiorowa
Tanie, wytrzymałe i bardzo pojemne płyty CD-ROM i DVD wyparły prawie całkowicie popularne nośniki danych i multimediów: dyskietki, napędy ZIP, kasety wideo czy kasety magnetofonowe. Przenoszenie dużych ilo
Biblioteczka (22) 2/2003. Fotografia cyfrowa. Poradnik od podstaw Autor: Marcin Kaczmarczyk
Fotografia cyfrowa staje sie coraz popularniejsza. Ceny aparatów cyfrowych, choć wciąż jeszcze wysokie, szybko spadają. Czas rozważyć kupno cyfrówki. A jeżeli już ją mamy, na pewno warto dowiedzieć