Ten artykuł dotyczy zbioru książek. Zobacz też: Biblioteka programistyczna, Biblioteka (dzieło Focjusza).

Regały biblioteczne

Wypożyczanie książek z biblioteki

Biblioteka (od greckiego βιβλιοθήκη bibliotheke; βιβλίον biblion – książka) – instytucja społeczna, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). W innym znaczeniu jest to też nazwa samego budynku, pomieszczenia lub mebla zawierającego zbiory biblioteczne.

Materiały biblioteczne to zbiór książek oraz innych materiałów źródłowych. Klasyczne zbiory biblioteczne są mocno związane z nośnikami fizycznymi. Materiały dostępne w postaci cyfrowej są gromadzone i udostępniane w tzw. bibliotekach cyfrowych.

2 Zbiory biblioteczne

W skład księgozbioru wchodzą: dokumenty tekstowe (książki, czasopisma, rękopisy, ulotki) oraz zapisy dźwięku i obrazu (nuty, mapy, ryciny, rysunki, płyty, taśmy dźwiękowe). Materiał biblioteczny ułożony jest według klasyfikacji bibliotecznej lub tzw. sygnatur ("numerus currens"). W niektórych bibliotekach część zbiorów jest wyłączona z publicznego dostępu i materiały stamtąd jest wyszukiwany przez personel biblioteki po złożeniu zamówienia.

Oprócz samych zbiorów często równie istotnym źródłem informacji są ich katalogi.

Pierwotnie funkcję biblioteki pełniły przy okazji archiwa zawierające głównie korespondencję, zapiski transakcji i inwentarze.

2 Dzieje bibliotek

Przekazy źródłowe przekazują nam informacje o istnieniu bibliotek już w trzecim tysiącleciu p.n.e. (np. biblioteki w Egipcie i Chinach). W okresie helleńskim działały bogate biblioteki, już niektóre z nich posiadały charakter publiczny. Natomiast w średniowieczu rozwinęły się biblioteki klasztorne i kościelne (XIII-XIV wiek), a następnie uniwersyteckie. Podstawową funkcją tych pierwszych bibliotek było gromadzenie ksiąg, jak również ich wytwarzanie. Biblioteki dworskie (powstawały najczęściej na dworach królewskich) miały bardzo wąski społeczny zasięg.

Zmiany nastąpiły dopiero w XV-XVI w., kiedy rozpowszechnił się druk. W tym czasie powstały liczne biblioteki humanistów, królów, możnowładców, zaczęły powstawać biblioteki mieszczańskie. Okres reformacji bardzo wyraźnie natomiast wpłynął na rozwój bibliotek miejskich. W XVII-XVIII wieku niektóre biblioteki np. możnowładców stawały się bibliotekami publicznymi, były szerzej dostępne i ogólnonarodowe (b. fundacyjne). W Oświeceniu przy instytucjach naukowych zaczęły powstawać pierwsze biblioteki specjalne. Wraz z sekularyzacją zakonów księgozbiory, które się tam znajdowały, zasiliły biblioteki świeckie.

W XVIII-XIX wieku, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój nauki, zaczęły powstawać biblioteki towarzystw naukowych. W XIX wieku i początku XX wraz z upowszechnieniem się nauki biblioteki uzyskały rangę instytucji społeczno – kulturalnych o charakterze publicznym. Biblioteki i ich funkcję stawały się coraz bardziej zróżnicowane. Powstały i rozwijały się biblioteki powszechne. Organizowano biblioteki narodowe, parlamentarne, władz i urzędów. Powstają nowe typy bibliotek specjalnych:

• biblioteki dla niewidomych
• biblioteki szpitalne
• biblioteki dla dzieci

Gwałtowny rozwój nauki, techniki, szkolnictwa, wzrost produkcji wydawniczej – to wszystko spowodowało gwałtowny rozwój bibliotek i usług bibliotecznych. Wzrasta stan zbiorów i ich wykorzystanie. Rozwijają się biblioteki szkół wyższych-naukowe i fachowe. Działalność bibliotek w zakresie udostępniania i udzielania informacji rozszerza się, wprowadza się wypożyczanie międzybiblioteczne oraz wolny dostęp do magazynów. Z rozwojem usług bibliotecznych wiąże się rozwój bibliotekarstwa.

2 Typy bibliotek

Biblioteki dzieli się ze względu na sposób udostępniania zbiorów na:

• prezencyjne – nie wypożyczające swoich zbiorów na zewnątrz, które są dostępne tylko w jej czytelni
• biblioteki wypożyczające

Większość bibliotek ma w praktyce charakter mieszany – tzn. posiada zbiory, które można pożyczać i zbiory, które są dostępne wyłącznie w czytelni. Biblioteki przechowują też czasami zbiory, które nie są publicznie dostępne (np. stare druki, rękopisy lub materiały objęte klauzulą tajności).

Podział bibliotek według różnych kryteriów:

• ze względu na charakter środowiska czytelniczego i formy wykonywanych usług:

1. biblioteki naukowe
2. biblioteki fachowe
3. biblioteki powszechne
4. biblioteki szkolne

• ze względu na zakres tematyczny księgozbioru:

1. biblioteki ogólne
2. biblioteki specjalne

• ze względu na metodę udostępniania:

1. biblioteki prezencyjne
2. biblioteki wypożyczające
3. biblioteki zamknięte
4. biblioteki publiczne

• ze względu na terytorialny zasięg działania:

1. biblioteki narodowe
2. biblioteki regionalne

Pod względem formalno-prawnym biblioteki stanowią bądź instytucje samoistne, bądź niesamoistne.

• zależnie od osób prawnych, utrzymujących i finansujących wyróżniamy:

1. biblioteki państwowe
2. biblioteki samorządowe
3. biblioteki społeczne
4. biblioteki prywatne

2 Biblioteki w Polsce

2 Biblioteka Narodowa

 Osobny artykuł: Biblioteka Narodowa.

2 Biblioteki szkół wyższych

Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie

BGPŁ w Łodzi – była fabryka Scheiblera

Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu

Biblioteka Collegium Polonicum w Słubicach

Biblioteka Collegium Polonicum w Słubicach

• Biblioteka Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu – 0,44 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Akademii Górniczo-Hutniczej – 1,79 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Ateneum-Szkoły Wyższej w Gdańsku
• Biblioteka Główna Akademii Medycznej w Gdańsku – 0,59 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Główna Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Główna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu
• Biblioteka Główna Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie – 0,41 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Główna Politechniki Gdańskiej – 1,20 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Główna Politechniki Radomskiej
• Biblioteka Główna Politechniki Łódzkiej – 0,63 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego – 1,22 mln woluminów
• Biblioteka Główna Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej – 2,17 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Główna Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
• Biblioteka Główna Uniwersytetu Szczecińskiego – 0,7 mln druków zwartych
• Biblioteka Jagiellońska – 6,6 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Główna i Ośrodek Informacji Naukowo-Technicznej Politechniki Wrocławskiej – 0,8 mln woluminów
• Biblioteka Politechniki Warszawskiej – 1,46 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego – 0,46 mln woluminów
• Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej – 1 mln woluminów
• Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – 1,15 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku – 0,4 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Uniwersytecka w Olsztynie – 0,9 mln woluminów
• Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu – 4,16 mln woluminów
• Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie – 4,18 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu – 2,74 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie – 0,14 mln woluminów
• Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego – 2,8 mln woluminów
• Biblioteka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
• Biblioteka Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu – 0,32 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika – 2,18 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego – 0,7 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego – 0,93 mln woluminów
• Biblioteka Zamiejscowego Wydziału Kultury Fizycznej w Gorzowie Wielkopolskim – 0,07 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Śląskiej Wyższej Szkoły Zarządzania im. gen. Jerzego Ziętka w Katowicach – 28 tys. woluminów

2 Biblioteki centralne i główne

• Biblioteka Sejmowa – 0,45 mln woluminów
• Centralna Biblioteka Rolnicza w Warszawie – 0,43 mln woluminów
• Centralna Biblioteka Statystyczna w Warszawie – 0,45 mln jednostek bibliotecznych
• Centralna Biblioteka Techniczna NOT w Warszawie
• Centralna Biblioteka Wojskowa w Warszawie
• Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27
• Centralna Biblioteka NBP w Warszawie
• Centralna Biblioteka Policyjna w Legionowie
• Centralna Biblioteka Matematyczna PAN w Warszawie
• Centralna Biblioteka Kultury Fizycznej Sportu i Turystyki AWF w Warszawie
• Główna Biblioteka Komunikacyjna w Warszawie
• Główna Biblioteka Lekarska w Warszawie – 0,59 mln woluminów
• Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w Warszawie
• Centralna Biblioteka Polskiego Związku Niewidomych w Warszawie

2 Biblioteki PAN i PAU

• Biblioteka Gdańska PAN – 0,80 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Kórnicka PAN – 0,32
• Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie – 0,65 mln
• Biblioteka PAN Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu – 1,37
• Centralna Biblioteka Geografii i Ochrony Środowiska PAN w Warszawie – 0,27

2 Wojewódzkie biblioteki publiczne

Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu

Czytelnia biblioteki uniwersyteckiej w Grazu w Austrii.

Wojewódzkie biblioteki publiczne znajdują się we wszystkich 18 miastach wojewódzkich. Obok udostępniania zbiorów sprawują one również opiekę oraz kontrolę i nadzór merytoryczny nad znajdującymi się na ich terenie pozostałymi bibliotekami.

• Biblioteka Publiczna Miasta Stołecznego Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego – 1,4
• Biblioteka Śląska w Katowicach – 1,8
• Dolnośląska Biblioteka Publiczna im. Tadeusza Mikulskiego we Wrocławiu – 0,32
• Książnica Podlaska w Białymstoku – 0,7
• Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie – 1,64
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu – 0,24
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emilii Sukertowej-Biedrawiny w Olsztynie – 0,3
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie – 0,95
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska w Toruniu – 0,85
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Bydgoszczy – 1,11
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie – 3,47 mln
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Cypriana Norwida w Zielonej Górze – 0,50
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego w Gdańsku – 0,9
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi – 0,57
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Gorzowie Wielkopolskim – 0,4
• Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie – 0,57

2 Inne biblioteki

Czytelnia La Trobe biblioteki stanu Wiktoria w Melbourne

Biblioteka uniwersytecka w Toronto

• Książnica Beskidzka – 1,5 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu – 1,6 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Bemowo m.st. Warszawy – 0,15 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy – 0,53 mln jednostek bibliotecznych
• Miejska Biblioteka Publiczna im. Stanisława Grochowiaka w Lesznie – 0,22 mln jednostek bibliotecznych
• Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka w Kaliszu – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
• Miejska Biblioteka Publiczna w Koninie – 0,08 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Katedralna w Gnieźnie – 0,05 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Publiczna im. Stefana Rowińskiego w Ostrowie Wlkp. – 0,04 mln jednostek bibliotecznych
• Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna im. Pantaleona Szumana w Pile
• Biblioteka Publiczna Miasta Gniezna
• Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Michalskiego w Chodzieży – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Publiczna im. Kazimiery Iłłakowiczówny w Trzciance – 0,13 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Publiczna im. Edmunda Calliera w Szamotułach – 0,1 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Wronki – 0,03 mln jednostek bibliotecznych
• Miejska Biblioteka Publiczna w Kościanie – 0,11 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka im. Zielińskich Towarzystwa Naukowego Płockiego – 0,23 mln woluminów
• Biblioteka Kapitulna we Wrocławiu – 0,3 mln jednostek bibliotecznych
• Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk – 0,29 mln jednostek bibliotecznych
• Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Łodzi – 0,35 mln vol.
• Miejska Biblioteka Publiczna w Bytomiu
• Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Gdańskiej Macierzy Szkolnej w Gdańsku – 0,191 mln jednostek bibliotecznych
• Miejska Biblioteka Publiczna w Lublinie
• Główna Biblioteka Lekarska
• Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa A. i Andrzeja S. Załuskich w Radomiu
• Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Próchnika w Piotrkowie Trybunalskim – 0,33 mln jednostek bibliotecznych
• Koszalińska Biblioteka Publiczna im. Joachima Lelewela – 0,47 mln jednostek bibliotecznych
• Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Bełchatowie
• Miejska Biblioteka Publiczna im. Józefa Wybickiego w Sopocie
• Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna we Lwówku Śląskim
• Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach – 0,96 mln

2 Znane biblioteki na świecie

• Biblioteka Aleksandryjska
• Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych
• Biblioteka Watykańska
• Bodleian Library

2 Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Biblioteka

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o bibliotece

• katalog biblioteczny
• katalog rozproszony
• przegląd zagadnień z zakresu architektury
• przegląd zagadnień z zakresu literatury
• antykwariat, księgarnia, wydawnictwo
• biały kruk, cymelia, tom, wolumin
• biblioteka (informatyka)
• BiblioNETka
• biblioteka cyfrowa
• zbiory specjalne

2 Podstawy prawne funkcjonowania bibliotek w Polsce

• Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach (Dz. U. z 1997 r. Nr 85, poz. 539 z późniejszymi zmianami)
• Inne akty prawne^[1]

2 Linki zewnętrzne

• Elektroniczna BIBlioteka – Platforma cyfrowa Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich

Przypisy